TRIPLE RECESIÓN EN EUROPA?

Os datos do segundo trimestre en Europa non por esperados son menos decepcionantes. Italia está tecnicamente en recesión cun presidente do Goberno, Matteo Renzi, hiperactiva que cre que non é periférico e que aspira a liderar Europa cunha economía enferma. Francia, co PIB estancado, co investimento de empresas e familias á baixo e sostido polo aumento do gasto público. Polo tanto, tamén podemos considerala en recesión, e cun presidente ausente, François Hollande, máis pendente de Le Pen e de evitar que o fascismo se faga co poder no país da ilustración.

Alemaña, con caída de PIB pero tras un forte crecemento no primeiro trimestre, e que polo tanto aínda non entrou en recesión. Pero cunha economía enferma, que con tipos a dous anos da débeda pública negativos non é capaz de crecer máis do 1%. Angela Merkel ten a mellor valoración dun presidente dende hai décadas e o paro no 6% e non ten ningunha intención de cambiar a política económica europea.

E España ten un presidente agónico, un 90% de españois que non confían nel e o Goberno peor valorado da historia da nosa democracia, que cre que España é a nova locomotora de Europa. España ten case un 100% de débeda pública e 100% de débeda externa neta. Polo tanto, é un país que para crecer necesita exportar e para exportar necesita que os países aos que exportan as nosas empresas crezan. Pero o crecemento en EUA e China e do resto de países emerxentes perdeu intensidade. Francia, o noso principal cliente de exportación, está estancada e Portugal, o noso terceiro cliente de exportación -ao que vendemos máis que a toda Asia- pode entrar en recesión tras a quebra do Banco Espírito Santo, que terá un forte impacto negativo sobre o crédito e o investimento como sucedeu en España coa quebra de Bankia en 2012. E para colmo, o euro está sobrevalorado e afonda a dinámica depresiva e deflacionista.

É evidente que Europa necesita estímulos para crecer, xa que o crecemento non vai vir de fóra. A obsesión é o Banco Central Europeo, pero Xapón e o seu Abenomic xa demostraron que a política monetaria con restrición de crédito non é eficaz para reactivar o emprego. En canto subiron o IVE, a economía nipona parouse en seco.

A clave é un plan de estímulo fiscal. A maioría de países ten a débeda pública próxima ou por enriba do 100% do PIB e non poden financialo sen risco de provocar unha brusca suba das súas primas de risco. É necesario financialo con eurobonos. Europa non ten débeda e non necesitaría, como Xapón, subir o IVE para financiar o déficit. Eses bonos deberían ser comprados polo BCE para contrarrestar a deflación e depreciar o euro. Pero o problema é que as débedas consumen unha parte importante da renda dispoñible de empresas e familias, e do Goberno na periferia, e manteñen a demanda deprimida. Hai que mutualizar esas débedas cun plan similar ao Brady, que foi o que resolveu a crise da débeda de América Latina e a Década Perda nos anos oitenta.

Para facer todo isto, alguén debe plantar cara  a Merkel e forzala a aceptar este plan. Pero Rajoy agasállaa en Compostela, Renzi quere parecerse a ela e Hollande non sabe non contesta. Complicada unha solución coordinada polo que, como case sempre, será caótica. Esta vez non é diferente.

MENOS AUTONOMÍAS MENOS GASTO

O RESCATE FINANCEIRO

O BBVA paga ata 1.187 millóns por Catalunya Banc, que recibiu 13.000 millóns do Estado

CRECEMENTO OU RECESIÓN

Esta semana preséntasenos a todos cunha volta máis de rosca ou, se o prefiren, cun novo apertón do cinto polas novas medidas que vai tomar o Goberno de Mariano Rajoy. Novas reformas que, sen dúbida, necesita a economía española pero que se nos presenta como unha etapa máis. Xa perdemos a conta. E a impresión é de certa incerteza porque as anteriores puideron evitar danos maiores pero non supuxeron unha mellora para os cidadáns. Demóstrase que só cos axustes non de pode superar unha crise tan profunda como cruel con miles de persoas que perderon o seu traballo, o seu piso, os seus aforros e o que é máis demoledor, a confianza en si mesmo e no seu futuro máis inmediato e no de España. A opción que moitos expertos espetaron ao Executivo popular é a realización total de reformas e non de iniciativas que quedaban a medias. Seguramente optar por unhas decisións máis impopulares tería suposto un desgaste para a popularidade do goberno pero non moito máis do que supuxo quedándose a medias e sendo obrigado a adoptar novas reformas sobre as reformas anteriores.

É certo que a política económica e financeira da Unión Europea, comandada polos intereses electorais en Alemaña, non axudou nada a países como España para superar a crise. Debíase ter compaxinado un axuste imprescindible con medidas de incentivación e crecemento, pero a oportunidade electoral dos países do norte europeo impúxose fronte ás peticións do sur de medidas que promovesen o crecemento e a actividade económica. Estamos en recesión, sobe o paro e a perspectiva de lograr que a economía empece a crecer pódese aprazar un ano máis, algo que xa coñecemos de frustracións anteriores. A aposta polos autónomos e emprendedores quédase curta porque non só os mozos necesitan bonificacións para crear o seu propio posto de traballo. O emprendimiento non ten idade, é máis, a necesidade de apoio dos que teñen máis de 45 anos e quedaron no paro é maior porque, en moitos casos, son os que sosteñen na casa os mozos.

A DUCHA FRIA

Segundo a ministra de Traballo, Fátima Báñez, non cabe falar de emigración, senón de "mobilidade exterior"
Cando España entrou no club dos novos ricos, e non importaba a cor do gato senón que cazase ratos, os nosos emigrantes pasaron a ser denominados de forma oficial "residentes ausentes". Con inquietude metafísica, un encofrador galego no Alpes suízos confesoume: "Agora xa non son emigrante, son un residente ausente. Estou, pero non estou". O "voto emigrante" pasou á categoría de voto dos "residentes ausentes", de tal maneira que mesmo algúns defuntos se animaron a votar. Agora que todos os gatos son pardos, de España sae outra grande ondada de xente nova e menos nova á conquista do pan. Pero nin sequera poden identificarse coa condición tan honrosa de "emigrantes". Segundo a ministra de Traballo, Fátima Báñez, non cabe falar de emigración, senón de "mobilidade exterior". Así, a emigración é presentada como unha variante do turismo. Se o encofrador e o esquiador Bárcenas se cruzan por casualidade á altura dunha fermosa lavandaría suíza, en realidade a súa situación é a mesma: ambos os dous están alí por razóns de "mobilidade exterior". Por un idéntico impulso aventureiro. Temos uns cantos centos de miles de novos mobilizados no Exterior. Dado que hai millóns de inmobilizados no Interior, é posible que se incremente esta tendencia á deriva situacionista nos nosos mozos, e que a ministra de Traballo, en exercicio dos seus dotes poéticos, propoña a figura do "interno externalizado". En certa forma, segundo as estatísticas, case todos empezamos a sentirnos externalizados. Estamos e non estamos. A xente anda polas rúas cun aire ido, de mobilidade exterior. E ademais o Goberno está moi enfadado cos cidadáns, como demostra o anuncio da ducha fría de Arias Cañete. Aquí hai moito vicio. Duchámonos por enriba das nosas posibilidades. Calquera día nos botan a todos cun carné de "residentes ausentes" nos dentes. Manuel Rivas

O CANÓDROMO

Mentres o FMI fala da "fatiga" cidadá ante os recortes, Bruxelas esixe outra volta de rosca

A imaxe corresponde a alguén tan pouco sospeitoso de antieuropeísmo como Felipe González: o escenario europeo parécese cada vez máis a un canódromo, o lugar onde se celebran as carreiras de galgos. O galgo que corre (os Estados nacionais, neste caso España) trata de alcanzar unha lebre mecánica (a Unión Europea), que lle leva coa lingua fóra. Cando o galgo está a punto de coller á lebre mecánica, quen conduce a esta (Berlín) pega outro tirón e a lebre afástase de novo obrigando o galgo a un novo esforzo.

A metáfora recorda o sucedido a pasada semana, cando a Comisión Europea se reuniu para abordar a supervisión e corrección dos desequilibrios macroeconómicos dos países, e suspendeu a España en 6 dos 10 indicadores abordados. Tras asegurar algo tan retórico como que España vai no bo camiño, cominou ao Goberno a presentar un plan integral de reformas (léase "recortes" na maior parte dos casos), entre as que figuran unha reforma laboral aínda máis agresiva (redución da indemnización por despedimento improcedente), pensións, suba de impostos, etcétera, a cambio de flexibilizar unha senda de redución do déficit que todo o mundo, absolutamente todo o mundo, sabe que é imposible de cumprir, so pena de introducir a España nunha depresión aínda máis profunda.

O Goberno sostén que a análise feita por Bruxelas remata en 2011 (Zapatero), e non reflicte a corrección que se produciu o ano pasado e que dá como resultado a mellora en oito indicadores. O problema é que os dous que empeoran son o paro (que superará o 27% da poboación activa) e a débeda pública, que nun só exercicio creceu 15 puntos e que en 2015 chegará a un 100% do PIB (outros 16 puntos máis).

Hai certo cambio no punto de vista do Goberno sobre o noso papel no canódromo. O cansazo manifestouse no Congreso o pasado mércores, onde pareceu estar a establecerse un novo consenso entre as forzas políticas. Esta vez sobre "a limitación europea" máis que sobre "a solución europea". Ata agora, o pensamento dominante indicaba que estar en Europa, pertencer a Europa facía ao noso país máis democrático e máis xusto. Nas últimas sondaxes maniféstase que por primeira vez dende que España ingresou no club a metade da década dos oitenta, este non é observado polos cidadáns como a solución ás súas dificultades, senón como un problema en si mesmo. Dende que comezou a crise económica, España é o país no que máis se deteriorou a imaxe da UE, un malestar descoñecido pola súa intensidade.

O FMI, un dos tres membros da troika que vixía aos países europeos intervidos, e que dá unha de cal e outra de area nas súas mensaxes, mencionaba hai uns días o perigo de "fatiga" dos cidadáns ante unha austeridade tan longa, tan autoritaria e tan única. Joaquín Estefanía

UNHA ECONOMÍA SEN IDEAS CLARAS

Na economía española dá a impresión de que todo segue moi revolto e de que pode pasar calquera cousa en calquera momento, e non precisamente porque haxa moitas ideas claras que iluminen o camiño. Máis ben estase á espera de de que Europa achegue algunha solución -algo improbable ata que pasen as eleccións alemás de setembro-, mentres que aquí se fan os deberes sen unha folla de ruta da que se desprendan custos pero tamén esperanzas. O país non sabe moi ben onde se encamiña. Dito con palabras de Miguel Delibes en 'Madeira de heroe': pode saberse onde imos?
Xa non se fala de rescate de xeito explícito, pero en cambio están sobre a mesa todos os ingredientes que adoitan barallarse nun rescate: o axuste do gasto público, a rebaixa do número de funcionarios ou dos seus soldos, a caída dos salarios no sector privado e as pensións, suponse que para alongar a idade de xubilación ou algo polo estilo.
O Goberno español acaba de formular no Eurogrupo a necesidade de que o Banco Central Europeo adopte un papel máis activo que permita rebaixar os custos financeiros. Non só están asfixiadas as administracións públicas, o mesmo sucede nas empresas; mesmo nalgunhas que van razoablemente ben, pero que poden deixar de ir.
É normal que España teña présa, xa que unha economía en recesión non pode soportar durante moito tempo custos financeiros como os actuais nin unha prima de risco que no mellor dos casos equivale a unha asfixia tolerable. Do mesmo modo, é evidente que Europa é a única zona económica do mundo que segue en recesión e que algo ten que cambiar.

Por fortuna, non só os políticos achegan ideas. Unha caricatura sobre a crise que sofre Grecia, realizada polo veterano debuxante dese país Michael Kountouris, gañou este fin de semana en Portugal o Gran Premio do World Press Cartoon. O debuxo, titulado 'Equipo de rescate da UE', destaca a pegada de varias persoas que se suicidaron, mentres unha inoperante Unión Europea, como bombeiro inútil, non impide esa acción dramática. José L. Gómez

O EURO XA NON É FIABLE

Meses de preguntas de aforradores e investidores sobre se podería desaparecer o euro e que pasaría nese caso cos seus aforros recibiron estes días resposta. Só para quen estea disposto a escoitala. Desaparecera o medo, aínda que era calma de pouco fiar. Aqueles que decidiron trasladar parte dos seus aforros a Alemaña, non encontraron nunca o meu entusiasmo. Se de alguén non é prudente fiarse é de Alemaña, salvo que se goce de pasaporte deste país, e aínda así. A metade dos alemáns temen polos seus aforros.
Despois do de Chipre, cos bancos pechados, incautación de depósitos e restricións de movementos de capital, case todas as preguntas que asaltaban os aforradores cada mañá, teñen xa resposta. E é desafortunadamente simple: na Eurozona (EZ) case todo é posible, e polo tanto, o euro non é fiable; salvo que Chipre o abandone.
Chegou o tempo de elixir entre o malo e o peor, e ao euro sóbralle a parte de Chipre, e seguramente algunha máis. ¿Por que se mantén entón a pesar de todo? Difícil adiviñar máis razón que a incapacidade do sistema financeiro europeo para soportar tal decisión. Se non fose porque as débedas de Chipre están baixo xurisdición da lei británica, o país estaría ás portas de abandonar o euro. Non hai ningún motivo económico interno que xustifique que o axuste da economía do país se vaia facer mediante unha depreciación interna en lugar dunha depreciación monetaria de máis eficaz e rápido resultado. Por que sufrir? Pola supervivencia de Chipre, pero tamén do euro, hai que empezar a sacar países. Chipre, Grecia, Eslovenia... poden ser os primeiros candidatos. Alemaña decidirá o momento, pero cada vez as dúbidas sobre que tarde ou cedo acontecerá algo disto serán menores. Acaso non era máis difícil de imaxinar un control de cambios, ou a incautación de depósitos? A verdade é que non, son só pasos no proceso.

POLÍTICAS DE AUSTERIDADE

Son moitos os economistas -e os políticos- que rexeitan o dogma da austeridade cuxa crenza impón a Comisión Europea liderada polo chanceler alemán. Eses expertos -e moitas outras persoas que non saben de economía- sosteñen que as políticas de austeridade, cos seus axustes e recortes, non xeran crecemento económico nin confianza e, polo tanto, por si soas non van sacar da crise aos países que as aplican.
Pero hai outro grupo de economistas que non só defenden as teses oficiais, senón que acusan a Europa e a chanceler de brandos por non se opoñer aos rescates e medidas extraordinarias arbitradas pola Comisión Europea e o Banco Central Europeo para axudar aos países en dificultades, "porque o único que van conseguir esas axudas é atrasar os axustes que son imprescindibles".
Neste grupo está Hans-Werner Sinn, presidente do IFO, prestixioso instituto económico alemán, un gurú que hai uns días deixaba unhas cantas perlas relativas aos países do sur "que teñen que acometer unha sensacional depreciación interna sen escusas: iso ou o final do euro". Para España recomenda ao presidente do Goberno que aprobe outra reforma laboral "que flexibilice os salarios á baixos", como fixo Schröder en 2003 en Alemaña, e afirma que ao noso país lle espera unha década, mesmo máis, de austeridade ata chegar a unha depreciación interna do 30% ". Que longo fiádesmo, diría Don Juan Tenorio.
Parece que con este segundo grupo de "pensadores" que avoga por máis austeridade, sintoniza Bruxelas, que admite que España está a cumprir, pero pide máis. Entre as súas recomendacións está a suba do IVE e dos impostos ambientais e proseguir coa reforma laboral, que "podería estar a empezar a ter un impacto" na moderación salarial, a reforma das pensións e un maior control das comunidades autónomas, que para a Comisión Europea deben estar a gastar, recursos en sanidade, educación e outros servizos por puro capricho.

Espérannos, polo tanto, máis sacrificios, cuxos resultados serán máis recesión, máis caída de empresas, máis paro e menos consumo, un círculo perverso que xira en dirección oposta ao que significa estimular o crecemento da economía.
Con tantas medidas de austeridade seguramente dentro de dez anos teremos controlado o déficit público, pero a custa do crecemento, unha factura de impredicibles consecuencias políticas, económicas e sobre todo sociais, porque detrás de tantos axustes e recortes pode chegar un estalido social.

E QUE ESPECIE PERVIVIRÁ?

Erik S. Reinert, na Globalización da pobreza, explica como os países pobres se especializan en ser pobres a partir de organizar o seu sistemas produtivos en rendementos decrecentes (os que alcanzado un limite a produción, -como na agricultura-, cada vez resultan menos rendible), mentres que os países avanzados baseándose na tecnoloxía e a tecnificación aplican procesos industriais de rendementos crecentes (que como nos software, canto máis mercado cobren máis rendibilízase o primeiro investimento).
Isto é o que conseguiu o sistema produtivo deste país coa deslocalización, (desprazamento produtivo como  Zara ao terceiro mundo), e a preferencia pola especulación no sector da construción contra a creación en sectores técnicos avanzados. É así como nos últimos 20 anos perdemos preto de dous terzos da incipiente industria de rendementos crecentes que iniciaramos.
Esta é a posición que Alemaña/Norte lle destina ao sur. Non só unha posición de debilidade económica forzada polo sistema financeiro, senón o noso encorsetamento en sistemas produtivos que privilexie a súa posición no futuro (con amigos como estes non se necesita inimigos). Pero o máis lamentable é a incapacidade e a inoperancia duns gobernos incapaces de comprender que se ha de facer por devir o seu país e os seus cidadáns. Ancorados, -como este actual-, na súa reaccionaria posición ideolóxica, nin sequera son capaces de entender a perdida de posición particular que temos fronte a estes outros reaccionarios que se consideran, na visión global ideolóxica, privilexiar a súa fronte aos seus veciños.

Ás nosas "aguias", abóndalles, na pobreza intelectual que representa impoñer a ideoloxía como todo fin, con limitarse a ofrecer unha promesa de futuro que nunca se alcanza mentres destrúen o presente: o traballo, con 6.000.000 de parados; a industria, coa deslocalización que leva a capacidade produtiva fóra das nosas fronteiras sen que se estableza limite algún; o coñecemento alcanzado, ao botar o que hai nos nosos mozos licenciados nos brazos dos cales nos destinan ao sector terciario; deteriorar os niveis de prestación social conseguidos recortando só no gasto mentres permiten a fuga de capitais e a fraude fiscal; facilitar o empobrecemento mediante unha depreciación interna, a través dos salarios, desproporcionada que só facilita a mellora dos beneficios empresariais.
Esta é a realidade que contrasta contra o menos prezo que polo social había, entre liñas, na posición do presidente dos empresarios, o pasado domingo en Salvados, como cristalización dunha ideoloxía que se basada no lucro.

FEOS PROGNÓSTICOS

En 2012 perdéronse 805.000 empregos. Segundo a UE, en 2013 o paro crecerá outro medio millón
Os representantes máis prudentes do Goberno son conscientes de que o PP só poderá presentarse ás próximas eleccións a finais de 2015 (se estas non tivesen que adiantarse, o que non contemplan) cun avance esquelético no mellor dos casos: que o cidadán se diga que nese momento o futuro é mellor para el que catro anos antes. Non poderá esgrimir nin cifras de crecemento robusto na economía, nin unha cifra de parados moito menor dos seis millóns de persoas.
Para que algo tan modesto aconteza deberá mellorar a conxuntura das estacións intermedias, este ano e os dous próximos. Eses mesmos representantes do Goberno opinan, por exemplo, que non se cumprirá o consenso dos servizos de estudo nin dos prognósticos recén presentados pola Comisión Europea de que a economía decrecerá este ano un 1,4%. Tampouco o Executivo terá acertado poñendo un -0,5% no seu cadro macroeconómico. Á vista do desenvolvemento dos dous primeiros meses do exercicio, o Goberno cre que a economía terá en 2013 un crecemento negativo de "só" o 1%.
Tamén terá que cumprirse unha segunda condición: que Bruxelas non estrangule máis o crecemento potencial da economía española esixindo unhas taxas de déficit público tan imposibles de cumprir como as que están vixentes (4,5% de déficit público máximo en 2013, 3% en 2014). O Goberno cre que se non hai accidentes polo camiño (que a Comisión poña en dúbida o déficit de 2012 que presentou España, o 6,7%, sen computar as axudas perdidas á banca), Bruxelas aceptará unha moratoria de ao redor dun ano e medio para chegar ao 3% de déficit público máximo dunha economía da zona euro.

Esta versión máis modesta dos prognósticos sobre a economía española choca cos últimos datos da realidade pasada e cos datos proporcionados pola Comisión Europea. Segundo a información da Contabilidade Nacional, do Instituto Nacional de Estatística (INE), e do Boletín Económico do Banco de España, a recesión acentuouse no último trimestre de 2012. O INE indica que a economía retrocedeu nese período un -0,8% (o que significa un -1,42% no conxunto de 2012), e perdéronse ese ano 805.000 postos de traballo. Nese trimestre, a remuneración dos asalariados diminuíu un 8,5%. Máis alá, o Banco de España afirma que creceu o número de parados de longa duración, ata os 3,3 millóns de persoas. Por último, a Comisión Europea prognostica que no ano en curso o número de parados crecerá noutro medio millón de persoas máis, achegándose a unha cifra global insostible de 6,5 millóns de desempregados (por certo, en 2012 reduciuse o emprego público en 240.000 persoas, o 8% do total).
Se esa auditoría da realidade ("hoxe o futuro é mellor que ao principio da lexislatura") se tivese que facer hoxe, estaría moi afastada da realidade.

SINAIS GRATIFICANTES DE DESESPERO

Paul Krugman

En ambos os dous lados do Atlántico, os partidarios da austeridade parecen estar a perder os papeis. E iso ten que ser unha boa noticia, un sinal de que, ata certo punto, están a caer na conta de que están a perder o debate.
O primeiro de todo, a triste historia do presentador de televisión Joe Scarborough, cuxa resposta á miña aparición no seu programa, cando me mostrei contrario á austeridade, foi unha estraña campaña para convencer ao mundo de que non hai ninguén importante que comparta os meus puntos de vista.
Por que é isto estraño? Porque aínda que podería estar equivocado respecto aos aspectos macroeconómicos (que non o estou), sinxelamente non é certo, probablemente sexa certo, que son o único que di que o déficit na actualidade e no futuro inmediato non é un problema.
Por iso, na última volta de rosca, Scarborough cita agora un artigo que escribiu en xaneiro o meu compañeiro de Princeton Alan Blinder, quen, segundo di, se opón totalmente á miña postura. Mmm... O artigo que cita, en The Atlantic, leva o seguinte titular: "Como preocuparse sobre o déficit: (1) non o fagan; (2) esperen uns anos; (3) despois preocúpense dos custos da sanidade".
Non é tan diferente do que eu digo.
Por outro lado, Olli Rehn, vicepresidente da Comisión Europea e firme defensor da austeridade, respondeu, nunha carta dirixida aos ministros de Economía, ás desastrosas noticias económicas en Europa, as cales confirmaron as advertencias dos que critican a austeridade e levou a unha reconsideración dos multiplicadores fiscais; parece que están moi metidos nunha trampa de liquidez, que é xustamente o que algúns de nós predixemos. A resposta de Rehn? Temos que parar de publicar estes estudos económicos, porque están a debilitar a confianza na austeridade.
Como dicía, estes signos de desespero resultan gratificantes. Por desgracia, esta xente xa fixo un dano inmenso, e segue tendo poder para facer moito máis.

A AUSTERIDADE CREA RECESIÓN

O economista Paul de Grauwe, profesor da London School of Economics, teno claro: Europa aplícase unha recesión autoimposta. E España, poderiamos engadir, sófrea en maior medida que aqueles países que a inspiran, léase Alemaña e os seus satélites da Unión Europea. O Goberno da chanceler Angela Merkel, que ten eleccións en setembro, nin sequera abandeira políticas de crecemento no seu propio país, de forma que puidese contribuír a tirar de economías como a española. Lóxico, polo tanto, que a eurozona entrase en recesión no terceiro trimestre de 2012, mentres que o conxunto dos Vintesete apenas crece.
Como suxire o economista alemán Carsten Moser no prólogo do libro 'Como saír desta', abondaría que os países triplo A (Alemaña, Asutria, Finlandia e Holanda) asumisen que os que están ao bordo do precipicio financeiro (Italia, España, Portugal e Grecia) tamén son Europa. Dito en palabras do expresidente Felipe González: "Non" estamos a europeizar "Alemaña, senón alemanizando Europa", cando o lóxico sería que Alemaña e os outros países centrais decidisen apostar -en serio- pola eurozona. E entre a austeridade e o 'austericidio', como ironiza a presidenta brasileira, Dilma Rousseff, ten que haber un punto medio.
A mellor saída? Sen dúbida, un combinado de políticas de crecemento e mutualización da débeda, mediante a emisión de eurobonos, xa que iso sería o camiño máis sinxelo e rápido para conseguir unha maior integración fiscal en Europa: Problema? Que Angela Merkel, polo menos de momento, pouco ou nada quere saber de todo ese plan, que parece soarlle aos sonos que describe John Lennon na súa mítica canción 'Imaxine'. Por que? Porque Alemaña non quere 'importar' inflación resultante de darlle a máquina dos billetes.

E en España, que? Ante a imposibilidade dun cambio a curto prazo do seu minguado e anquilosado modelo produtivo, a chamada depreciación interna segue sendo a única saída da recesión; é dicir, máis impostos e menos salarios, con prezos máis baixos. Os que abandeiran semellante político, como Mariano Rajoy, supoñen que España remontará exportando máis e recibindo máis turistas, porque se os prezos dos seus produtos baixan será máis doado vendelos fóra e, ao mesmo tempo, se todo está máis barato aquí virán máis turistas, pero con iso non abonda. España é un Estado inviable e, se non recibe axuda de Europa ou do Banco Central Europeo, continuará séndoo, a risco de acabar aforrando nas cousas de comer. A austeridade crea recesión.  

O LIMBO DOS MERCADOS

Os tres motores económicos do mundo non están a funcionar á vez. China está arriba. Europa abaixo. EUA, lento. Os nervios do mercado manteranse a flor de pel.
Os investidores europeos tomaron con entusiasmo os últimos datos de China. O sector manufectureiro mostrou unha expansión durante novembro por primeira vez dende outubro de 2011. O crecemento pode ser débil, pero polo menos é positivo. A produción total e as novas ordes de exportación creceron, o que indica que China está a estabilizarse. A temida aterraxe forzosa segue parecendo menos probable que unha continuación do crecemento a un menor ritmo.
Os datos de EUA tamén son tranquilizadores. Os últimos datos manufectureiros mostraron un repunte. Os indicadores adiantados suxiren que a economía americana mellorará o ano que vén, sempre que EUA evite o chamado precipicio fiscal. Os recentes datos de emprego tamén son alentadores.
Pero os peores datos do sector servizos na eurozona nos últimos 40 meses esborranchan a foto. O que debería preocupar aos investidores é que a debilidade non está circunscrita só á periferia. Alemaña sofre dunha débil demanda dos seus veciños e unha perda de confianza propia: a actividade comercial caeu en 15 dos últimos 16 meses. Mesmo a economía alemá parece preto de contraerse no cuarto trimestre.
O problema profundo é que a crise da periferia non foi superada e os riscos esténdense ao centro. As últimas conversacións sobre Grecia deixaron o país cunha débeda insostible. España, Italia e Portugal están en recesión.
Polo tanto, o panorama da economía global ten mellor aspecto que o de Europa. O efecto arrastre europeo e o precipicio fiscal americano son preocupacións latentes. Se ambos os dous se superan, unha recuperación convincente traería ganancias aos mercados e un aniquilaría os bonos refuxio. Por agora, os mercados seguen atascados no limbo.

INCERTEZA

Ante semellante indecisión, ante tanta incerteza e ante esta clamorosa ausencia de perspectivas prometedoras, só nos queda a ironía e a visión humorística da crua realidade (por certo, fíxome moita graza a metáfora do dentista, para reflectir o medo atávico de Rajoy a comparecer ante o Congreso).
Ben, bromas á parte, estamos a atravesar unhas semanas dominadas por unha incerteza case absoluta, nas que un chega mesmo a dubidar de se o propio Goberno sabe cara a onde nos diriximos. O do rescate é como un conto interminable. Sucédense declaracións en todos os niveis e estamentos, europeos e españois, remóvese os proles e as contras da cuestión ata a náusea, e a decisión final posponse indefinidamente, só Deus sabe ata cando. Mentres tanto, o rescate específico á banca, sobre o que aparentemente se tomou xa unha decisión europea antes do verán, se non me equivoco, dorme o sono dos xustos.

¿A que espera Rajoy, ás eleccións galegas e vascas, a ver se as primeiras polo menos lle son favorables? ¿Ou ben espera ordes da "xefa" de toda esta lea, Fräulein Merkel, que tampouco se caracteriza pola súa axilidade á hora de decidir e resolver problemas?

A situación agrávase ante as novas previsións do FMI sobre a evolución do noso PIB, con uan caída prevista do 1.5% para 2013, inscrita nunha situación mundial de estancamento. A cousa pinta moi mal, porque se a economía produtiva non só non crece, senón que se contrae, francamente non sei de que imos vivir. Sinto ser tan pesimista, pero moi negros nuboeiros aparecen no horizonte. Imponse urxentemente un novo modelo de desenvolvemento e crecemento, e non podemos esperar nada nin do noso sector financeiro nin das nosas grandes empresas, que miran para outro lado e se envorcan noutros países e continentes, mentres destrúen emprego aquí, en España, incerteza. DOREMA

A CAIDA LIBRE DO CONSUMO DOS FOGARES

A imparable caída do consumo privado en España constitúe, xunto ao desemprego que leva da man, un dos síntomas máis palpable e dramático dos efectos da crise. Os últimos datos sobre contabilidade nacional publicados polo INE revisan á baixa o descenso do gasto dos fogares en 2011 -que foi dun -1% en lugar do -0,1% estimado en febreiro- e confirman o estado comatoso en que se encontra o comercio interior. A ese dato negativo hai que sumar outro que non o é menos. Os datos do INE revelan que o recorte do gasto nas Administracións públicas realizado en 2011 foi menor do previsto e se limitou a un -0,5% en lugar do -2,2% calculado inicialmente. Ambas as dúas revisións obrigaron a recortar a cifra oficial de crecemento da economía española o pasado ano dende un 0,7% do PIB a un 0,4%.
O derrubamento sen precedentes do consumo interior é a consecuencia lóxica, aínda que tremendamente daniña para o conxunto da economía, da difícil situación que viven hoxe moitas familias e do temor que se sente ante un futuro cada vez máis incerto nunha maioría dos fogares. A espiral de destrución do emprego non só afecta ao consumo de quen perderon o seu posto de traballo, senón que exerce de elemento disuasorio para os que aínda o conservan. Conscientes dun proceso de axuste que aínda non tocou chan, as familias eliminan o superfluo e reducen os seus gastos ao imprescindible. Malia que iso supoña un comportamento prudente dende a óptica da economía doméstica, tamén constitúe unha soga cada vez máis estreita sobre o conxunto do tráfico económico. O efecto sobre o consumo dese medo ao futuro verase ademais agravado pola entrada en vigor da suba do IVE, e polo feito de que en España segue sen levarse a cabo a obrigada depreciación de prezos esperable nunha situación tan crítica como a actual. É o caso, por exemplo, do sector hoteleiro, parte do cal sostén que a caída de tarifas tocou chan e, en menor medida, mesmo que chegou o momento de elevalas.

A outra cara da moeda da mala saúde económica española é a constatación de que as previsións de control de gasto no sector público se incumpriron amplamente o ano pasado. Unha circunstancia inadmisible, dadas as esixencias de equilibrio presupostario que comprometían entón e comprometen agora a España de forma ineludible. Os duros axustes que o país soporta actualmente veñen en boa medida duns deberes que en moitas ocasións se fixeron mal e tarde. O necesario recorte de gasto nas Administracións públicas -especialmente nas autonómicas e municipais- é un dos exemplos máis flagrantes diso.

BUENAS NOTICIAS?

Son moitas as dúbidas que nos xorden achega do rescate á banca española e sobre a tímida aposta polo crecemento expresada na reunión que mantiveron en Roma a semana pasada os líderes Merkel, Hollande, Monti e Rajoy. En canto a esta última noticia, haberá que saudala por canto supón de cambio -incipiente- de estratexia dos países máis importantes da UE para encarar a crise. De momento, é só pouco máis que un xesto, pero constitúe un importante logro obrigar a Alemaña a modificar a súa política, aceptando introducir outro tipo de medidas de estímulo ao investimento.
Polo que se refire á situación da banca española, témome que as auditorías efectuadas ata agora foron demasiado rápidas e precipitadas. Non se saben as necesidades reais de recapitalización a nivel de cada entidade, e parece que haberá que esperar aínda varios meses para coñecelas. E mentres tanto, ¿que ocorre co crédito? Por outra banda, non quixera que se arrefriase de ningún xeito a demanda social que esixe saber o que ocorreu en Bankia; é moi importante seguir esixindo responsabilidades e que salgan á luz todas as actuacións irregulares dos xestores anteriores, así como das comunidades autónomas implicadas, é dicir, Madrid, Valencia...
Para terminar, Eurovegas. Non o quero preto da miña cidade nin na miña comunidade autónoma, pero tampouco creo que nos resulte especialmente beneficioso en ningún lugar de España. Paréceme que este proxecto ten moito máis de espellismo que de algo realmente valioso para a nosa economía. Os beneficios, se os houbera, serán para a corporación do señor Adelson. Aquí, poremos os terreos gratis, as cuantiosas exencións fiscais e de seguridade social, e finalmente a man de obra barata, en calquera caso moitísimo menor en número que o que se prometía nun principio. Non é este un proxecto que mereza o noso entusiasmo, nin moito menos.